DoSedna

Baza wiedzy

Wyjaśniamy

Najważniejsze pojęcia z naszych artykułów, opisane krótko, konkretnie i z odnośnikiem do oficjalnego źródła.

115 pojęć w bazie

Ścieżki tematyczne

12 pojęć

Państwo i prawo

Instytucje, procedury i mechanizmy, które często wracają w sporach politycznych.

Sejm Senat Trybunał Konstytucyjny Sąd Najwyższy Rzecznik Praw Obywatelskich Weto prezydenckie Głosowanie korespondencyjne Proces legislacyjny Referendum ogólnokrajowe Samorząd terytorialny Immunitet parlamentarny Budżet państwa

26 pojęć

Gospodarka i pieniądze

Inflacja, stopy, budżet i wskaźniki, bez których trudno czytać decyzje gospodarcze.

Inflacja CPI HICP Stopy procentowe Dług publiczny Deficyt publiczny PKB RPP Forward guidance Łańcuch dostaw EBC Cyfrowe euro Inflacja bazowa Recesja Stagflacja Obligacja skarbowa Rentowność obligacji WIBOR WIRON Kurs walutowy Bilans płatniczy Saldo handlowe Bezpośrednie inwestycje zagraniczne VAT CIT PIT

17 pojęć

Technologia i AI

Pojęcia potrzebne do zrozumienia regulacji cyfrowych, sztucznej inteligencji i platform.

AI Act Generatywna sztuczna inteligencja Duży model językowy Agent AI Deepfake Prompt injection Digital Services Act IRIS² Cyberbezpieczeństwo Deeptech RAG Halucynacja modelu AI Podatność zero-day Ransomware Phishing Chmura obliczeniowa Półprzewodnik

16 pojęć

Bezpieczeństwo i świat

Obrona, sojusze i narzędzia nacisku, które tłumaczą napięcia międzynarodowe.

NATO Artykuł 5 NATO Artykuł 4 NATO Obrona powietrzna Odstraszanie Wojna hybrydowa Sankcje UE Hub powrotowy Readmisja SAFE Infrastruktura krytyczna Strefa Schengen Frontex Azyl Dezinformacja Rada Bezpieczeństwa ONZ

17 pojęć

Energia i klimat

Emisje, energetyka i regulacje, które coraz częściej wpływają na ceny oraz przemysł.

EU ETS ETS2 CBAM Miks energetyczny Magazyn energii SMR Zielony wodór Neutralność klimatyczna Kogeneracja Ślad węglowy Rynek mocy Rynek bilansujący Prosument Morska energetyka wiatrowa Pompa ciepła CCS NZIA

12 pojęć

Praca i społeczeństwo

Rynek pracy, usługi publiczne i regulacje, których skutki widać w codziennych decyzjach.

Gig economy Płaca minimalna Stopa bezrobocia Produktywność pracy Współczynnik aktywności zawodowej Rada Dialogu Społecznego CPK EHDS Rozszerzona odpowiedzialność producenta WEEE Pojazd połączony System kaucyjny

15 pojęć

Unia Europejska i regulacje

Jak powstają unijne decyzje, kto je negocjuje i dlaczego mają znaczenie w kraju.

Dyrektywa UE Rozporządzenie UE Trilogi Większość kwalifikowana w UE Wieloletnie ramy finansowe UE Wspólny dług UE EPPO KPO STEP Procedura nadmiernego deficytu NIS2 Digital Markets Act RODO Taksonomia UE Fit for 55

1 powiązanych materiałów

Agent AI

Agent AI to system, który planuje i wykonuje wieloetapowe działania w celu osiągnięcia zadania, korzystając z modelu oraz dostępnych narzędzi.

Przeczytaj wyjaśnienie

7 powiązanych materiałów

AI Act

AI Act to unijne rozporządzenie ustanawiające wspólne zasady tworzenia, oferowania i używania systemów sztucznej inteligencji.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Artykuł 4 NATO

Artykuł 4 Traktatu Północnoatlantyckiego pozwala państwu NATO zażądać konsultacji, gdy zagrożone są jego bezpieczeństwo, integralność terytorialna lub niezależność.

Przeczytaj wyjaśnienie

3 powiązanych materiałów

Azyl

Azyl i ochrona międzynarodowa służą osobom, które nie mogą bezpiecznie wrócić do kraju z powodu prześladowania lub poważnego zagrożenia.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

CBAM

CBAM jest unijnym mechanizmem, który przypisuje koszt emisji do importu wybranych towarów i zbliża go do obciążeń producentów działających w systemie EU ETS.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

CCS

CCS to zestaw technologii wychwytujących dwutlenek węgla ze źródła emisji, transportujących go i trwale składowujących pod ziemią.

Przeczytaj wyjaśnienie

2 powiązanych materiałów

Chmura obliczeniowa

Chmura obliczeniowa to model udostępniania przez sieć skalowalnych zasobów, takich jak serwery, pamięć, bazy danych i oprogramowanie.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

CIT

CIT jest podatkiem dochodowym płaconym przede wszystkim przez osoby prawne, w tym spółki kapitałowe.

Przeczytaj wyjaśnienie

4 powiązanych materiałów

CPI

CPI to wskaźnik pokazujący zmianę cen koszyka dóbr i usług kupowanych przez gospodarstwa domowe.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

CPK

CPK to program infrastrukturalny łączący budowę nowego lotniska z rozwojem sieci kolejowej i drogowej.

Przeczytaj wyjaśnienie

8 powiązanych materiałów

Cyberbezpieczeństwo

Cyberbezpieczeństwo obejmuje ochronę systemów, sieci, urządzeń, usług i danych przed zakłóceniem, przejęciem, zniszczeniem lub nieuprawnionym dostępem.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

Cyfrowe euro

Cyfrowe euro ma być cyfrową formą pieniądza banku centralnego dostępną dla osób i przedsiębiorstw w strefie euro.

Przeczytaj wyjaśnienie

2 powiązanych materiałów

Deepfake

Deepfake to syntetycznie utworzony lub zmodyfikowany obraz, dźwięk albo film naśladujący wygląd lub głos konkretnej osoby.

Przeczytaj wyjaśnienie

2 powiązanych materiałów

Deeptech

Deeptech obejmuje przedsięwzięcia oparte na znaczącym postępie naukowym lub inżynieryjnym, których rozwój wymaga zwykle długich badań, specjalistycznej wiedzy i dużego kapitału.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

Deficyt publiczny

Deficyt publiczny powstaje, gdy wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych w danym okresie są większe od jego dochodów.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

Dezinformacja

Dezinformacja to celowe tworzenie lub rozpowszechnianie fałszywych albo wprowadzających w błąd treści w celu osiągnięcia korzyści lub wyrządzenia szkody.

Przeczytaj wyjaśnienie

3 powiązanych materiałów

Digital Services Act

Digital Services Act ustanawia unijne obowiązki pośredników internetowych dotyczące bezpieczeństwa, przejrzystości i reagowania na nielegalne treści.

Przeczytaj wyjaśnienie

2 powiązanych materiałów

Dług publiczny

Dług publiczny to zobowiązania sektora publicznego nagromadzone w wyniku wcześniejszego finansowania wydatków i innych operacji.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Dyrektywa UE

Dyrektywa Unii Europejskiej wyznacza państwom członkowskim cele, które mają osiągnąć poprzez własne przepisy krajowe.

Przeczytaj wyjaśnienie

5 powiązanych materiałów

EBC

Europejski Bank Centralny jest bankiem centralnym państw strefy euro i centralnym elementem Eurosystemu.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

EHDS

EHDS to unijne ramy, które mają ułatwić pacjentom dostęp do dokumentacji medycznej oraz bezpieczne wykorzystanie danych zdrowotnych w badaniach i polityce publicznej.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

EPPO

EPPO to niezależna Prokuratura Europejska prowadząca postępowania w sprawach przestępstw naruszających interesy finansowe Unii Europejskiej.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

ETS2

ETS2 to unijny system handlu emisjami obejmujący paliwa używane w budynkach, transporcie drogowym i części dodatkowych sektorów.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

EU ETS

EU ETS to unijny system ograniczania emisji gazów cieplarnianych z energetyki, przemysłu, lotnictwa i części transportu morskiego.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Fit for 55

Fit for 55 to pakiet zmian prawa Unii Europejskiej mający umożliwić redukcję emisji netto o co najmniej 55 procent do 2030 roku względem 1990 roku.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Forward guidance

Forward guidance to sposób komunikacji banku centralnego, w którym sygnalizuje on, jak może prowadzić politykę pieniężną w przyszłości.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Frontex

Frontex jest agencją Unii Europejskiej wspierającą państwa w zarządzaniu granicami zewnętrznymi i powrotach osób bez prawa pobytu.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Gig economy

Gig economy to model pracy oparty na krótkich zleceniach, projektach lub zadaniach, często organizowanych przez platformy cyfrowe.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

HICP

HICP to ujednolicona miara inflacji pozwalająca porównywać zmiany cen między państwami Unii Europejskiej.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

Hub powrotowy

Hub powrotowy to planowane centrum poza lub przy granicach UE dla osób, które nie mają prawa pobytu i mają zostać odesłane.

Przeczytaj wyjaśnienie

8 powiązanych materiałów

Inflacja

Inflacja oznacza utrzymujący się wzrost ogólnego poziomu cen, który zmniejsza siłę nabywczą pieniądza.

Przeczytaj wyjaśnienie

6 powiązanych materiałów

Inflacja bazowa

Inflacja bazowa to grupa miar próbujących pokazać trwalszą presję cenową po wyłączeniu wybranych, szczególnie zmiennych składników.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

IRIS²

IRIS² to europejski program bezpiecznej łączności satelitarnej oparty na wieloorbitalnej konstelacji satelitów.

Przeczytaj wyjaśnienie

3 powiązanych materiałów

KPO

KPO, czyli Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności, określa reformy i inwestycje finansowane z unijnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności.

Przeczytaj wyjaśnienie

8 powiązanych materiałów

Łańcuch dostaw

Łańcuch dostaw to sieć firm, transportu, surowców, komponentów i usług potrzebnych do wytworzenia oraz dostarczenia produktu.

Przeczytaj wyjaśnienie

5 powiązanych materiałów

Magazyn energii

Magazyn energii gromadzi energię w jednej chwili i oddaje ją później, wykorzystując między innymi baterie, elektrownie szczytowo-pompowe lub ciepło.

Przeczytaj wyjaśnienie

8 powiązanych materiałów

NATO

NATO jest polityczno-wojskowym sojuszem państw Europy i Ameryki Północnej opartym na wspólnej obronie oraz konsultacjach bezpieczeństwa.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

NIS2

NIS2 to unijna dyrektywa rozszerzająca obowiązki cyberbezpieczeństwa na ważne i kluczowe podmioty w wielu sektorach.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

NZIA

NZIA to unijne rozporządzenie mające zwiększyć zdolność Europy do produkcji technologii potrzebnych w gospodarce neutralnej emisyjnie.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Obligacja skarbowa

Obligacja skarbowa jest papierem wartościowym, przez który państwo pożycza pieniądze i zobowiązuje się do ich zwrotu na określonych warunkach.

Przeczytaj wyjaśnienie

5 powiązanych materiałów

Obrona powietrzna

Obrona powietrzna to system wykrywania, śledzenia i zwalczania zagrożeń z powietrza, takich jak samoloty, rakiety, drony i pociski manewrujące.

Przeczytaj wyjaśnienie

3 powiązanych materiałów

Odstraszanie

Odstraszanie polega na przekonaniu potencjalnego przeciwnika, że koszt agresji przewyższy możliwe korzyści.

Przeczytaj wyjaśnienie

2 powiązanych materiałów

Phishing

Phishing to próba wyłudzenia danych lub skłonienia ofiary do działania przez wiadomość albo stronę podszywającą się pod zaufany podmiot.

Przeczytaj wyjaśnienie

8 powiązanych materiałów

PIT

PIT jest podatkiem od dochodów osób fizycznych, obejmującym między innymi pracę, działalność gospodarczą, emerytury i część dochodów kapitałowych.

Przeczytaj wyjaśnienie

8 powiązanych materiałów

PKB

PKB, czyli produkt krajowy brutto, mierzy wartość dóbr i usług finalnych wytworzonych na terytorium danego kraju w określonym czasie.

Przeczytaj wyjaśnienie

2 powiązanych materiałów

Płaca minimalna

Płaca minimalna to ustawowo określone najniższe wynagrodzenie za pracę na pełnym etacie, z osobną minimalną stawką godzinową dla wskazanych umów cywilnoprawnych.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Podatność zero-day

Podatność zero-day to nieznana producentowi lub jeszcze niezałatana luka bezpieczeństwa, którą można wykorzystać przed udostępnieniem poprawki.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Pojazd połączony

Pojazd połączony to samochód lub inny pojazd, który komunikuje się z internetem, aplikacjami, producentem, serwisem albo inną infrastrukturą cyfrową.

Przeczytaj wyjaśnienie

2 powiązanych materiałów

Pompa ciepła

Pompa ciepła przenosi ciepło z powietrza, gruntu lub wody do budynku, zużywając energię elektryczną do napędu układu.

Przeczytaj wyjaśnienie

8 powiązanych materiałów

Półprzewodnik

Półprzewodnik to materiał o kontrolowanym przewodnictwie elektrycznym, będący podstawą tranzystorów, procesorów, pamięci i wielu czujników.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

Prompt injection

Prompt injection to atak lub manipulacja, w której treść przekazana modelowi próbuje zmienić jego zachowanie i skłonić system do wykonania niepożądanych instrukcji.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Prosument

Prosument jest odbiorcą, który jednocześnie zużywa i wytwarza energię odnawialną, najczęściej w instalacji fotowoltaicznej.

Przeczytaj wyjaśnienie

8 powiązanych materiałów

RAG

RAG to metoda łącząca model generatywny z wyszukiwaniem informacji w zewnętrznych dokumentach lub bazach wiedzy.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

Ransomware

Ransomware to rodzaj ataku, w którym przestępcy blokują dostęp do danych lub systemów i żądają zapłaty za ich przywrócenie.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Readmisja

Readmisja to procedura przyjęcia z powrotem osoby, która nie ma prawa pobytu w państwie, z którego ma zostać odesłana.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Recesja

Recesja to wyraźny i trwający spadek aktywności gospodarczej obejmujący więcej niż jeden sektor lub wskaźnik.

Przeczytaj wyjaśnienie

8 powiązanych materiałów

RODO

RODO to unijne rozporządzenie określające zasady przetwarzania danych osobowych i prawa osób, których dane dotyczą.

Przeczytaj wyjaśnienie

2 powiązanych materiałów

RPP

Rada Polityki Pieniężnej jest organem Narodowego Banku Polskiego odpowiedzialnym za coroczne ustalanie założeń polityki pieniężnej i podejmowanie kluczowych decyzji w tym obszarze.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Rynek mocy

Rynek mocy jest mechanizmem wynagradzającym gotowość do dostarczenia mocy elektrycznej w określonym czasie, niezależnie od sprzedaży samej energii.

Przeczytaj wyjaśnienie

2 powiązanych materiałów

SAFE

SAFE, czyli Security Action for Europe, to unijny instrument pożyczkowy wspierający wspólne i przyspieszone zakupy dla obronności.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Sankcje UE

Sankcje UE to środki polityki zagranicznej ograniczające relacje z państwami, podmiotami lub osobami odpowiedzialnymi za określone działania.

Przeczytaj wyjaśnienie

8 powiązanych materiałów

Sąd Najwyższy

Sąd Najwyższy sprawuje nadzór nad orzecznictwem sądów powszechnych i wojskowych w zakresie określonym przez Konstytucję i ustawy.

Przeczytaj wyjaśnienie

8 powiązanych materiałów

Sejm

Sejm jest niższą izbą polskiego parlamentu, składającą się z 460 posłów wybieranych w wyborach powszechnych.

Przeczytaj wyjaśnienie

2 powiązanych materiałów

Senat

Senat jest wyższą izbą polskiego parlamentu, składającą się ze 100 senatorów wybieranych w jednomandatowych okręgach.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

SMR

SMR to określenie małych reaktorów modułowych projektowanych z myślą o mniejszej mocy i większej standaryzacji niż tradycyjne duże elektrownie jądrowe.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Stagflacja

Stagflacja oznacza połączenie wysokiej inflacji ze słabym wzrostem gospodarczym i pogorszeniem sytuacji na rynku pracy.

Przeczytaj wyjaśnienie

5 powiązanych materiałów

STEP

STEP to unijna platforma mająca kierować istniejące instrumenty finansowe do technologii uznanych za strategiczne dla Europy.

Przeczytaj wyjaśnienie

7 powiązanych materiałów

Stopa bezrobocia

Stopa bezrobocia określa udział osób bez pracy w grupie aktywnych zawodowo, przy czym wynik zależy od przyjętej definicji.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

System kaucyjny

System kaucyjny to mechanizm, w którym klient dopłaca kaucję przy zakupie wybranych napojów i odzyskuje ją po zwrocie opakowania.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

Ślad węglowy

Ślad węglowy to suma emisji gazów cieplarnianych związanych z działalnością, produktem, organizacją lub osobą, wyrażona zwykle w ekwiwalencie CO2.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Taksonomia UE

Taksonomia UE jest systemem klasyfikacji określającym, kiedy działalność gospodarcza może być uznana za środowiskowo zrównoważoną.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Trilogi

Trilogi to nieformalne negocjacje między Parlamentem Europejskim, Radą UE i Komisją Europejską prowadzone w celu uzgodnienia tekstu prawa.

Przeczytaj wyjaśnienie

3 powiązanych materiałów

VAT

VAT jest podatkiem od wartości dodanej pobieranym na kolejnych etapach obrotu towarami i usługami.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

WEEE

WEEE to zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny: od telefonów i laptopów po małe urządzenia domowe, baterie i elementy zawierające elektronikę.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

WIBOR

WIBOR jest wskaźnikiem referencyjnym rynku pieniężnego używanym między innymi w części umów kredytowych i instrumentów finansowych w złotych.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

WIRON

WIRON jest wskaźnikiem referencyjnym opartym na transakcjach depozytowych o terminie overnight zawieranych z instytucjami finansowymi i dużymi przedsiębiorstwami.

Przeczytaj wyjaśnienie

1 powiązanych materiałów

Wojna hybrydowa

Wojna hybrydowa łączy różne narzędzia nacisku, takie jak operacje wojskowe, cyberataki, dezinformacja, sabotaż, presja gospodarcza i instrumentalizacja migracji.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Wspólny dług UE

Wspólny dług UE oznacza finansowanie pozyskiwane przez Unię Europejską na rynkach, zwykle przez emisję obligacji, spłacane z budżetu UE.

Przeczytaj wyjaśnienie

Pojęcie bazowe

Zielony wodór

Zielony wodór jest wytwarzany przez elektrolizę wody z wykorzystaniem energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych.

Przeczytaj wyjaśnienie