Sprawdzamy tylko konkretny fakt - liczbę, wydarzenie, decyzję lub dokument. Nie oceniamy opinii, postulatów, deklaracji na przyszłość ani ogólnych prognoz.
Nie sprawdzamy rzeczy pozornych: samo potwierdzenie oficjalnego komunikatu, prostego powołania na urząd lub zdarzenia bez sporu nie wystarcza. Wybieramy tezy, których kontekst może być mylący albo które dotyczą istotnej liczby, prawa, pieniędzy, bezpieczeństwa lub ważnej decyzji publicznej.
Format jest krótki: jeden cytat, jasny werdykt i najważniejszy kontekst. Wskazujemy datę oraz trwałe źródło wypowiedzi, a kluczową tezę opieramy na aktualnych źródłach pierwotnych. Zwykle są co najmniej dwa; wyjątkiem jest sytuacja, gdy jeden dokument jest jedynym właściwym źródłem.
- Prawda
- Aktualne źródła potwierdzają tezę i jej kontekst.
- Częściowa prawda
- Istotny szczegół wymaga korekty, ale nie zmienia głównego sensu.
- Manipulacja
- Dane są użyte wybiórczo lub prowadzą do mylnego wniosku.
- Fałsz
- Wiarygodne źródła przeczą tezie albo pokazują, że jest nieaktualna.
- Brak wystarczających danych
- Brakuje wiarygodnych informacji, by uczciwie rozstrzygnąć tezę.
Granica: „E-rejestracja skróci kolejki” jest prognozą, więc nie otrzyma werdyktu. „Czas oczekiwania skrócił się o 20 proc. po wdrożeniu e-rejestracji” to twierdzenie, które można sprawdzić. Nie przesądzamy też, czy autor świadomie wprowadzał odbiorców w błąd.
